Vùng Trung du và miền núi phía Bắc gồm 14 tỉnh: Hà Giang, Cao Bằng, Bắc Kạn, Tuyên Quang, Lào Cai, Yên Bái, Thái Nguyên, Lạng Sơn, Bắc Giang, Phú Thọ, Điện Biên, Lai Châu, Sơn La, Hòa Bình, với diện tích 95,2 nghìn km2, chiếm 28,8% diện tích cả nước. Trung du và miền núi phía Bắc có địa hình đa dạng bao gồm vùng núi cao, vùng núi thấp, trung du và phần đồng bằng cùng với khí hậu mang đặc điểm nhiệt đới ẩm gió mùa, bốn mùa rõ rệt, mùa đông lạnh, mùa hè có nơi nắng nóng, có nơi mát mẻ tạo ra hệ động thực vật phong phú, đa dạng. Vùng có tiềm năng và lợi thế phát triển về nông nghiệp, lâm nghiệp, đặc biệt là cây ăn quả đa dạng về chủng loại từ ôn đới, cận nhiệt đới tới nhiệt đới đã đem lại cho vùng thế mạnh phát triển nông nghiệp – làm giàu từ trồng cây ăn quả. Tiềm năng cây ăn quả ở Vùng Trung du và miền núi phía Bắc trải rộng ở nhiều địa phương, nơi nào cũng có những dư địa, với nhiều loại cây ăn quả khác nhau. Việc đẩy mạnh sản xuất cây trồng lâu năm, trong đó có cây ăn quả cho phép phát triển nền nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa có hiệu quả cao và có tác dụng hạn chế nạn du canh, du cư trong vùng, góp phần xóa đói giảm nghèo và phát triển kinh tế.

Sự phát triển mạnh mẽ của cây ăn quả phải kể đến sự gia tăng nhanh chóng của diện tích trồng cây. Diện tích trồng cây ăn quả của Trung du và miền núi phía Bắc đến năm 2020 đạt 254,2 nghìn ha, đứng thứ 2 cả nước sau vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Trong giai đoạn 2015-2020, diện tích trồng cây ăn quả của vùng đã tăng lên gấp 1,5 lần, từ 164,5 nghìn ha năm 2015 lên 254,2 nghìn ha năm 2020, tăng gần 80 nghìn ha, trung bình mỗi năm tăng 16 nghìn ha. Trong đó, các địa phương có diện tích cây ăn quả tăng nhanh là Điện Biên tăng 3500 ha, bình quân mỗi năm tăng hơn 700 ha; Lào Cai tăng gần 4800 ha, bình quân tăng 955 ha/năm; Hòa Bình tăng 5250 ha, bình quân tăng 1048 ha/năm; Lạng Sơn tăng gần 5600 ha, bình quân tăng 1100 ha/năm; Bắc Giang tăng 5760 ha, bình quân tăng 1150 ha/năm; Lai Châu tăng 8300 nghìn ha, bình quân tăng 1660 ha/năm, đặc biệt là Sơn La sau 5 năm diện tích trồng cây ăn quả tăng lên 46,5 nghìn ha (gấp 3,4 lần diện tích trồng cây ăn quả năm 2015), trung bình mỗi năm tăng 9,3 nghìn ha.

Không những phát triển nhanh về diện tích, vùng còn tập trung phát triển cây ăn quả có chất lượng, năng suất cao đáp ứng yêu cầu thị trường trong và ngoài nước. Cơ cấu giống cây ăn quả của vùng có sự chuyển đổi khá rõ, bổ sung được giống mới có năng suất, chất lượng tốt. Các loại cây già cỗi, giống cũ, kém chất lượng dần được thay thế bằng các giống cây mới sinh trưởng và phát triển tốt, chống chịu được với điều kiện khí hậu thay đổi và cho trái ngon, năng suất cao. Các loại cây ăn quả chủ yếu bao gồm cây ăn quả có nguồn gốc nhiệt đới như chuối, dứa, xoài, na…, cận nhiệt đới gồm cam, bưởi, hồng, nhãn, vải… và một số loại cây ôn đới lê, đào, mơ, mận…Nhiều loại cây được trồng theo tiêu chuẩn VietGap, GlobalGap đáp ứng tiêu chuẩn, điều kiện xuất khẩu sang thị trường Ôt-xtrây-lia, Hoa Kỳ, Châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc như nhãn, vải, xoài, chanh leo, chuối, mận, bơ…

Các cây ăn quả phân bố rộng khắp trên địa bàn các tỉnh và đã hình thành một số vùng tập trung lớn, có tính chất hàng hóa. Trong đó phải kể đến Sơn La, địa phương tiêu biểu trong việc phát triển cây ăn quả theo hướng sản xuất hàng hóa. Đến năm 2020, Sơn La có 66,2 nghìn ha cây ăn quả, đứng đầu toàn vùng, trong đó: Diện tích xoài khoảng gần 19 nghìn ha, sản lượng đạt 46 nghìn tấn; nhãn 18,7 nghìn ha, sản lượng đạt 71 nghìn tấn; mận, mơ 11,5 nghìn ha, sản lượng đạt 62,4 nghìn tấn; chuối 5,4 nghìn ha, sản lượng đạt 46 nghìn tấn; cây có múi (cam, bưởi) 4,5 nghìn ha, sản lượng gần 16 nghìn tấn… Tiếp đến là Bắc Giang, diện tích trồng cây ăn quả toàn tỉnh năm 2020 đạt 51,2 nghìn ha, trong đó diện tích trồng vải thiều 28,1 nghìn ha, chiếm 55% tổng diện tích cây ăn quả của toàn tỉnh, sản lượng đạt 165 nghìn tấn; diện tích trồng cây có múi (cam, bưởi) trên 10,7 nghìn ha, sản lượng đạt 83 nghìn tấn. Sản phẩm quả vải của Bắc Giang được xuất khẩu vào thị trường truyền thống là Trung Quốc và các thị trường xuất khẩu yêu cầu tiêu chuẩn cao như Mỹ, Nhật Bản, Ôt-xtrây-lia, EU.

Hiện nay, vùng đang tập trung phát triển cây ăn quả hướng đến xây dựng nền nông nghiệp hàng hóa theo hướng hiện đại, sản xuất an toàn, hữu cơ, hợp tác, liên kết theo chuỗi giá trị bền vững. Trong đó, chú trọng phát triển các cây trồng có lợi thế của vùng, tổ chức sản xuất hàng hóa lớn gắn với chế biến và thị trường tiêu thụ nhằm tạo ra sản phẩm có thương hiệu, giá trị và sức cạnh tranh cao trên thị trường. Đặc biệt, vùng sẽ tiếp tục tập trung phát triển các cây ăn quả chủ lực có giá trị kinh tế cao thông qua các mô hình sản xuất với quy mô lớn, tập trung gắn với bảo quản, chế biến và tiêu thụ. Đi cùng với đó là đẩy mạnh các biện pháp thâm canh, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật mới, lựa chọn các giống chất lượng, năng suất cao để đưa vào sản xuất; mở rộng diện tích sản xuất an toàn theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP; nâng cao hiệu quả hoạt động chuyển giao khoa học kỹ thuật cho người nông dân.