Bài phát biểu của Đồng chí Lê Duẩn, Bí thư thứ nhất BCH Trung ương Đảng tại Hội nghị tổng kết ngành Thống kê năm 1961

Mấy năm nay ngành Thống kê là một ngành mới xây dựng nhưng  công tác đã thu được kết quả khá, giúp ích cho Đảng nhiều. Thay mặt Trung ương Đảng tôi hoan nghênh thành tích của các đồng chí. Vừa qua Trung ương đã họp hội nghị toàn thể lần thứ 4, khi kiểm điểm công tác lãnh đạo của Trung ương, có nhận định vì chưa nắm được thật đầy đủ tình hình thực tế, nên chính sách đề ra có lúc thiếu cụ thể, không kịp thời. Theo tôi, nguyên nhân một phần do Trung ương chưa sử  dụng đầy đủ cơ quan thống kê nên tình hình thực tiễn nắm chưa thật vững.

Hiện nay, nền kinh tế nước  ta đang chuyển biến mạnh, chuyển biến hằng giờ hằng ngày, có thể có những bước nhảy đột biến trong đời sống kinh tế. Ví dụ một ngành trước là thủ công nay tiến lên cơ khí thì năng suất sẽ khác trước, và do đó đẻ ra nhiều vấn đề mới, phức tạp hơn trước. Nếu không nắm được tình hình biến chuyển mới đó thì không thể nào lãnh đạo đúng được.

Nền kinh tế của chúng ta đang từ cá thể lên tập thể, từ sản xuất nhỏ lên sản xuất lớn xã hội chủ nghĩa. Nông thôn chúng ta đã đi vào một phong trào hợp tác hoá rộng lớn, và đang có một cao trào cách mạng mới. Các hợp tác xã đang chuyển từ quy mô nhỏ 30- 50 hộ tiến lên quy mô lớn 150- 200 hộ có sự phân công lao động mới. Như vậy hợp tác xã Đại Phong trước đây ngoài nông nghiệp không có nghề  gì khác, nhưng bây giờ đẻ ra nhiều ngành, nhiều nghề, năng suất lao động tăng lên, thu nhập từ ngày công lao động từ 0đ80 lên 2 đồng một ngày, số ngày lao động hàng năm từ 100 ngày lên  280 ngày v.v… Những biến chuyển đó rất là mới mẻ và phức tạp. Làm thế nào để nắm vững được tình hình đó không phải là dễ dàng. Vừa rồi tôi vào Nghệ An công tác, cũng do không nắm thật chắc tình hình thực tế nên trong Tỉnh uỷ nhận định không nhất trí với nhau. Trong một lớp chỉnh huấn, có người nhận định đời sống nhân dân đã lên, người thì nói chưa lên, có người đánh giá ngành này sụt, người thì nói không sụt. Do đó có 2; 3 ý kiến khác nhau trong cấp uỷ, và có thể còn nhiều việc khác ý kiến cũng khác nhau. Nguyên nhân đó rõ ràng là do tỉnh uỷ chưa sử dụng đầy đủ cơ quan thống kê để nắm tình hình, để nghiên cứu các vấn đề ấy. Đó cũng là các vấn đề, mà rồi đây ngành thống kê phải giúp cấp uỷ để nắm cho bằng được.

ở thành phố, các ngành thủ công nghiệp, công nghiệp nhẹ, công nghiệp nặng cũng đang phát triển với một nhịp độ khá mạnh, khá nhanh. Thực tế đó đang tạo ra nhiều đổi mới trong sản xuất và đời sống. Chúng ta cần phải nắm vững để có chủ trương đúng, làm cho sản xuất phát triển cân đối, nhịp nhàng khiến cho lực lượng sản xuất phát triển được thuận lợi, tránh bớt được vấp váp và lãng phí.

Hiện nay quy luật phát triển chung của nền kinh tế nước ta là từ một nền sản xuất nhỏ, tiến lên đại sản xuất xã hội chủ nghĩa. Đại hội lần thứ 3 của Đảng đã vạch ra những phương hướng lớn. Nhưng vẫn còn nhiều vấn đề ta phải đi sâu tìm hiểu hơn nữa mới nắm vững được. Ví dụ: quy luật phát triển nông nghiệp ở Việt Nam như thế nào và vận dụng quy luật ấy đến mức độ nào thì thật ra hiện nay chúng ta còn đang mò mẫm. Đây là một vấn đề vô cùng phức tạp, khó khăn, nếu không đi sâu để nắm được quy luật phát triển này thì công tác thống kê chưa có cơ sở. Nói như vậy có nghĩa là đòi hỏi sự cố gắng nhiều hơn nữa của ngành Thống kê để nắm chắc được tình hình về các mặt lực lượng, khả năng của các ngành sản xuất công nông nghiệp v.v… trước mắt cũng như sau này, nếu không thì chủ trương sẽ không sát không đúng, sản xuất sẽ không nhịp nhàng cân đối. Ví dụ như trong kế hoạch 5 năm, Trung ương chủ trương tăng diện tích bằng khai hoang và tăng vụ trên một triệu héc-ta, nhưng với tốc độ tăng dân số như hiện nay thì sau 5 năm ấy, bình quân mỗi nhân khẩu ở miền Bắc vẫn chỉ có 3 sào.

Như vậy công tác thống kê phải giúp Đảng thấy được tình hình đó, giúp Đảng thấy được trong hoàn cảnh miền Bắc nước ta, nhân khẩu tăng nhanh như thế cần phải giải quyết vấn đề đất đai thế nào cho đúng, nếu không thì chúng ta sẽ gặp khó khăn về lương thực và thực phẩm. Chúng ta có thấy tình hình như vậy mới kiên quyết đặt vấn đề tăng vụ, khai hoang như Trung ương đã đề ra, chứ không thể chỉ đặt vấn đề tăng năng suất là chính được. Ngành Thống kê lại phải giúp Đảng và Nhà nước nắm các mặt khác có liên quan đến việc phục vụ cho phát triển nông nghiệp như khả năng sức lao động hiện có bao nhiêu, khả năng công việc phục vụ khai hoang như thế nào, có đảm bảo diện tích 50 vạn héc-ta không, làm ở đâu, làm như thế nào, hoặc tăng vụ thì tình hình đất đai thuỷ lợi ra sao, phương hướng, khả năng đạt đến mức nào, chủ trương về thuế nông nghiệp như thế nào cho hợp, để có chủ trương chính sách phát triển nông nghiệp trong 5 năm cho đúng, nếu không, có thể mắc phải khuyết điểm, sai lầm. Một vấn đề nữa trong lực lượng sản xuất ở nông thôn là sức kéo. Thế thì sức kéo này làm thế nào để đảm bảo tăng diện tích như trên. Nếu chúng ta chuyển sức kéo thô sơ ấy thành bán cơ khí thì  đến mức nào.

Nếu không có thống kê tính toán cho đúng thì không thể nào có chủ trương phát triển ngành này cho cụ thể và sát được. Qua thực tế từng việc ta có nắm, nhưng nắm chưa cụ thể, do đó còn vấp nhiều khó khăn khi chủ trương, kế hoạch. Vì vậy tôi nghĩ rằng trong hội nghị tổng kết công tác thống kê lần này, các đồng chí đã đặt nhiệm vụ thống kê phục vụ cho Đảng lãnh đạo sản xuất là rất đúng. Việc đó rất bức thiết và quan trọng, vì nếu ta tính toán sai bất kỳ mặt nào, sẽ có tác hại rất nhiều.

Như các đồng chí đã biết, từ trước đến nay, kế hoạch về nông nghiệp thì nắm chưa chắc lắm. Một phần cũng do tính chất cá thể và phân tán của sản xuất nông nghiệp. Sản lượng về lương thực và cây công nghiệp chúng ta chưa nắm chắc, cho nên sức mua của nông dân thế nào ta cũng chưa rõ, và hàng hoá cung cấp lại cho nông dân thế nào cũng chưa thật sát.

Tỉnh, xã và hợp tác xã là những đơn vị lập kế hoạch nông nghiệp được chính xác thì cơ quan Thống kê tỉnh và xã phải được kiện toàn và củng cố. Mặc dầu nông thôn bây giờ đã vào hợp tác xã rồi, nhưng công tác kế hoạch, thống kê trong hợp tác xã còn yếu lắm. Quan niệm sản xuất ở các hợp tác xã còn đơn giản; quan niệm sản xuất để thành hàng hoá, thành quy hoạch, thành kế hoạch kinh tế thì nông dân ta còn lúng túng  lắm. Công tác thống kê cần giúp chỉ rõ được nên sản xuất cái gì, trồng đay hay trồng gai, trồng mía hay thứ gì khác có lợi hơn, giúp tính được năng suất lao động, tính được giá thành v.v… Như thế thì mới đảm bảo cho sản xuất nông nghiệp phát triển tốt. Tôi vào một nông trường bộ đội, khi xem tới con số thống kê chúng ta phải giật mình vì mỗi người lĩnh 1 đồng mà làm ra chỉ có 3 hào. Nếu không có thống kê thì không ai hiểu vấn đề đó và coi như không có vấn đề gì đáng lưu ý. Đó cũng là một điển hình mà tôi cần nhắc lại để làm rõ tầm quan trọng của thống kê hơn.

Thống kê là một môn khoa học, có tính độc lập của nó. Nói như vậy không phải là nó không có tính giai cấp. ở đây không phải là một bài tính toán đơn thuần, mà nó cần phải có lập trường, quan điểm giai cấp. Ví dụ: các đồng chí thống kê đời sống nhân dân, để thấy mức sống của bần nông, trung nông thế nào, hàng hoá bán ra sao, đòi hỏi không những phải thu thập số liệu bằng một phương pháp khoa học chính xác, mà còn phải có quan điểm về giai cấp ở nông thôn cho đúng mức. Nếu lập trường, quan diểm giai cấp không đúng, thì cách đặt vấn đề, cách điều tra sẽ khác đi, cho nên muốn thống kê được chính xác người cán bộ thống kê phải có lập trường tư tưởng đúng, có nhiệt tình cách mạng, phải thật khách quan. Tôi chưa đi sâu vào nghiệp vụ thống kê nhiều, nhưng tôi nghĩ rằng điều đó là rất cần thiết.

Tuy nhiên chỉ có lập trường đúng cũng chưa đủ mà còn phải nắm vững tri thức khoa học. Thế nào là tri thức khoa học chính xác của thống kê? Tri thức khoa học chính xác của thống kê phải phù hợp với quy luật khách quan. Nếu trong tư tưởng chúng ta chưa thật cách mạng, không hiểu biết quy luật, trong lúc cách mạng biến chuyển, mà tư tưởng còn bảo thủ thì phương pháp công tác ví dụ như ước lượng năng suất và khả năng phát triển nông nghiệp chẳng hạn, sẽ sai lệch đi. Muốn làm tốt công tác, đòi hỏi người cán bộ thống kê phải theo kịp sự biến chuyển của phong trào cách mạng và cũng đòi hỏi phải có tri thức khoa học hơn nữa. Điều này trong hội nghị chắc các đồng chí cũng bàn nhiều, bây giờ tôi chỉ nhắc lại như vậy thôi, và tôi muốn nói rằng: rõ ràng bây giờ chúng ta đang ở trong tình trạng mà lực lượng sản xuất của chúng ta đang chuyển biến rất mạnh, quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa đã được thiết lập và ngày càng củng cố. Tuy nhiên lực lượng sản xuất hiện nay còn yếu, sự phát triển của các ngành, các địa phương khác nhau chưa thật cân đối, nhịp nhàng. Do đó thống kê phải nắm sát tình hình để giúp đỡ Trung ương và các cấp uỷ lãnh đạo cân đối hơn. Quá trình từ nay đến 5 năm, 10 năm sau là quá trình lao động thủ công tiến lên lao động cơ giới trong mọi ngành. Tình hình chung có những diễn biến lớn, nên ngành thống kê phải phấn đấu cho kịp tình hình thực tế đó, để làm cho sản xuất phát triển được nhanh chóng và hợp lý.

Từ trước đến giờ các cấp bộ Đảng nắm công tác thống kê cũng chưa chắc. Nay mai phải thấy rõ hơn, nắm vững hơn nữa. Vừa rồi có nói là Trung ương đã tự phê bình là chưa nắm thật sát thực tế, chủ trương có lúc không kịp thời, vậy thì các đồng chí sẽ giúp Trung ương nhiều để bổ khuyết thiếu sót này. Đó là những công việc nặng nề và vinh quang của các đồng chí thống kê. Mong rằng các đồng chí đem hết nhiệt tình cách mạng của mình, với ý thức là xây dựng chủ nghĩa xã hội thì phải có tính toán, phải có kiểm tra, ăn bao nhiêu, dùng bao nhiêu, sản xuất như thế nào, tình hình quản lý ra sao đều phải nắm vững, nếu không có khoa học thống kê thì chúng ta không làm nổi.

Bản thân mỗi người chúng ta đều ở trong nền sản xuất thủ công nghiệp mà ra, nên trong tư tưởng tác phong đều còn ảnh hưởng thủ công nghiệp, do đó công tác có phần bị hạn chế. Chúng ta phải cố gắng rất nhiều để theo kịp với sự phát triển của nền kinh tế nước ta từ sản xuất nhỏ lên sản xuất lớn. Mong các đồng chí nỗ lực học tập nắm vững khoa học thống kê để giúp Đảng và Nhà nước làm kế hoạch được tốt. Đó là một số ý kiến mà hôm nay tôi muốn nói với các đồng chí.