Bài phát biểu của Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Võ Văn Kiệt tại Lễ kỷ niệm 30 năm ngày thành lập Tổng cục Thống kê (20/2/1956 – 20/2/1986)

Tôi vui mừng được đến dự lễ kỷ niệm 30 năm ngày thành lập Tổng cục Thống kê. Thay mặt Trung ương Đảng và Hội đồng Bộ trưởng, tôi phấn khởi cùng chia vui với các đồng chí về sự trưởng thành, về những thành tích đáng kể mà các đồng chí đã đạt được trong 30 năm qua. Chúc các đồng chí đại biểu và toàn thể cán bộ công nhân viên thống kê cả nước sức khoẻ, đạt được nhiều thành tích to lớn hơn trong thời gian tới.

Thống kê có vinh dự lớn là cơ quan tham mưu có chức năng thu thập và tổng hợp thông tin giúp cho Đảng và Nhà nước lãnh đạo và điều hành phát triển nền kinh tế quốc dân. Lê-nin đã nói: “Thống kê kinh tế xã hội là một trong những công cụ mạnh mẽ nhất để nhận thức xã hội”. Có nhận thức đúng thì mới có chủ trương đúng, biện pháp đúng để cải tạo nó, phát triển nó. Nói đến thống kê, người ta thường nói đến con số, nhưng tôi không quan niệm thống kê chỉ là con số. Thống kê phải trên cơ sở con số chính xác mà phân tích những mặt tốt, mặt chưa tốt, những nguyên nhân và tiềm năng của các hiện tượng kinh tế xã hội, đề xuất với Đảng và Nhà nước những kiến nghị xác thực.

Trong 30 năm qua, Tổng cục Thống kê đã làm được nhiều việc, đã có bước trưởng thành đáng kể. Nhiều Phòng Thống kê huyện, quận và Cục Thống kê tỉnh, thành phố, đặc khu đã được lãnh đạo các địa phương khen ngợi. Đó là sự thực. Tôi biết rằng cán bộ thống kê có nhiều vất vả – vất vả trong đời sống và vất vả trong công tác. Nhưng các đồng chí lãnh đạo có nhận xét tốt về cán bộ thống kê – tốt về phẩm chất đạo đức, tốt về năng lực, trình độ quản lý. Trong công tác, cán bộ thống kê phải phấn đấu khắc phục khá nhiều khó khăn. Đó là lẽ dễ thấy, vì các đồng chí phải thu thập và xử lý thông tin, trong điều kiện một nền kinh tế sản xuất nhỏ chiếm phần lớn, có nhiều biến động, kỷ luật hạch toán và kỷ luật báo cáo không được tôn trọng. Thay mặt Trung ương Đảng và Hội đồng Bộ trưởng, tôi biểu dương những cố gắng của cán bộ thống kê cả nước.

Trong phát biểu kỷ niệm 30 năm ngày thành lập Tổng cục Thống kê, đồng chí Tổng cục trưởng đã nêu lên những thiếu sót, nhược điểm, những tồn tại hiện nay của Tổng cục Thống kê. Những hạn chế đó một mặt do nguyên nhân chủ quan của Tổng cục Thống kê, của mỗi đồng chí, nhưng mặt khác cũng là khuyết điểm khó tránh khỏi trong điều kiện tồn tại cơ chế tập trung quan liêu bao cấp. Dù là những lý do khách quan, nhưng các đồng chí phải tìm cách khắc phục, phải cùng nhau suy nghĩ để tìm ra hướng đi, cách làm sáng tạo để cho lao động của mình có hiệu quả thiết thực, phục vụ đắc lực cơ chế quản lý mới.          Đảng và Nhà nước đang mong đợi các đồng chí rất nhiều. Các đồng chí phải cố gắng nhiều hơn nữa, cố gắng vượt bậc để thực hiện chức năng tham mưu cho các cấp các lãnh đạo, tạo ra bước chuyển biến mới phát triển nền kinh tế quốc dân, thực hiện cơ chế hạch toán kinh tế kinh doanh xã hội chủ nghĩa. Tôi xin gợi ý các đồng chí một số suy nghĩ:

Lâu nay nhiều người vẫn nói về vai trò của thống kê, cả cán bộ thống kê cũng nói điều đó, nhưng rất tiếc là chưa nhận thức hết cái tầm quan trọng đó, nên chưa sử dụng nó một cách có hiệu quả. Thống kê phải trung thực, hạch toán phải trung thực, nhưng trong thời gian qua có những trường hợp, chính hạch toán và thống kê lại là công cụ để hợp pháp hoá sự không trung thực. Đó không phải là toàn bộ, nhưng không phải ít. Thống kê phục vụ việc lập kế hoạch và kiểm tra tình hình thực hiện kế hoạch. Nếu số liệu thống kê không trung thực, không khách quan thì kế hoạch và hoàn thành kế hoạch cũng chỉ là hình thức, thậm chí người ta dựa vào đó, lấy đó làm tấm bình phong hợp pháp để làm những việc sai trái, tổn hại đến lợi ích chung.

Hiện nay, Đảng và Nhà nước ta đã xác định đổi mới cơ chế quản lý kinh tế, xoá bỏ hành chính quan liêu bao cấp, chuyển hẳn sang hạch toán kinh doanh xã hội chủ nghĩa, lấy kế hoạch làm trung tâm. Các đồng chí phải có cách làm sáng tạo để phục vụ thiết thực nhất cho công tác kế hoạch hoá. Uỷ ban kế hoạch Nhà nước đang nghiên cứu đổi mới công tác kế hoạch hoá. Ngành Thống kê phải suy nghĩ để đổi mới công tác thống kê theo tinh thần các Nghị quyết của Đảng.

Tôi đã nghe đồng chí Tổng cục trưởng báo cáo về nội dung, kết quả hội nghị tổng kết công tác thống kê 5 năm 1981-1985 và bàn phương hướng nhiệm vụ công tác 5 năm tới. Các đồng chí đã dành nhiều thời gian thảo luận công việc đã làm. Tôi nhất trí với phương hướng được hội nghị kết luận. Các đồng chí cần làm và phải cố gắng làm cho được.

Tôi thường nghe các đồng chí nói về ba mặt kịp thời, chính xác và đầy đủ của thông tin thống kê. Tôi cho rằng trước hết thông tin thống kê phải bảo đảm kịp thời. Điều này rất quan trọng bởi vì phục vụ không kịp thời thì ít hiệu quả, thậm chí không có hiệu quả, không có tác dụng. Nền kinh tế quốc dân nước ta chuyển biến và chưa ổn định. Việc lãnh đạo, chỉ đạo đối với những hiện tượng kinh tế xã hội không ổn định như vậy đòi hỏi phải nhanh, phải kịp thời. Muốn làm tốt yêu cầu này, các đồng chí phải nhạy bén nắm bắt tình hình, chủ động báo cáo tình hình và nêu các kiến nghị cần thiết. Mặt khác, các đồng chí cũng cần đoán biết yêu cầu Đảng và Nhà nước đang cần để chủ động thu thập và tổng hợp thông tin cần thiết khi hỏi sẽ báo cáo được ngay. Nói tóm lại, các đồng chí phải nhạy bén, chủ động và sáng tạo.

Thông tin thống kê phải kịp thời nhưng cũng phải chính xác. Kịp thời mà không chính xác sẽ nguy hiểm vì dễ dẫn đến những nhận định, đánh giá sai lầm và đề ra chủ trương biện pháp sai lầm. Nói điều này chúng ta dễ nhất trí. Vấn đề đặt ra là phải làm gì để tạo ra số liệu chính xác. ở trên tôi đã nói là phải trung thực. Cán bộ thống kê trung thực là sự cần thiết, nhưng chưa đủ. Phải làm cho mọi người lao động trung thực, ghi chép các chứng từ ban đầu một cách trung thực. Nước ta là một nước nông nghiệp, sản xuất nhỏ còn phổ biến và đang có nhiều biến động; vì vậy, cần bám sát các cơ sở. Các đồng chí cần bàn bạc với cán bộ, các ngành, các cấp để có biện pháp thiết thực, hướng dẫn, giúp đỡ đơn vị, cơ sở tăng cường và củng cố ghi chép ban đầu, củng cố hạch toán, tạo ra nguồn thông tin chính xác.

Thông tin thống kê còn có yêu cầu là phải đầy đủ. Vậy, nên hiểu như thế nào là đầy đủ? Đầy đủ phải phù hợp với trình độ hạch toán, trình độ cán bộ của đơn vị cơ sở và các cơ quan cấp trên, phù hợp với phương tiện và khả năng xử lý thông tin, phù hợp với yêu cầu của người lãnh đạo, điều hành. Chế độ báo cáo thống kê hiện nay của các đồng chí còn khá nặng nề, nhiều người kêu ca. Các đồng chí cần rà soát lại nhu cầu thông tin của mỗi cấp, tinh giản những thông tin thừa hoặc quá tỉ mỉ, mức độ chính xác quá thấp. Mặt khác, phải bổ sung kịp thời những thông tin cần thiết khác. Các đồng chí cũng phải rà soát lại đường đi của thông tin, định rõ thông tin nào cần đi tuần tự theo từng cấp, thông tin nào phải đi thẳng lên Trung ương. Phải đặc biệt chú ý đến những thông tin có tầm quan trọng chiến lược, ổn định phương pháp tính toán của những thông tin đó.

Các đồng chí lo để tạo ra một bước chuyển biến mới trong chuyên môn phù hợp với cơ chế quản lý mới, đồng thời các đồng chí cũng lo công tác tổ chức cán bộ, lo máy tính, lo nhiều việc khác. Cần phải cân nhắc xem lo đến mức nào là phải, là đủ. Riêng công tác tổ chức cán bộ là một khâu công tác cực kỳ quan trọng. Các đồng chí cần phải có tổ chức hợp lý, có những đồng chí lãnh đạo giỏi, cán bộ giỏi, thì mới có thể hoàn thành được nhiệm vụ công tác chuyên môn mà Đảng và Nhà nước giao cho. Các đồng chí phải khẩn trương rà soát lại chức năng, nhiệm vụ của từng tổ chức, từng cán bộ, bố trí lại đội ngũ cán bộ, tăng cường cho các khâu công tác mũi nhọn. Trong việc sắp xếp, bố trí cán bộ cần mạnh dạn đề bạt những người có phẩm chất đạo đức tốt, có năng lực chuyên môn phù hợp với yêu cầu của cơ chế quản lý mới. Sắp xếp lại người và việc, để mọi người đều phát huy cao độ, khả năng cống hiến của mình, có lên, có xuống từ vị trí này chuyển sang vị trí khác. Tất nhiên các đồng chí cần thảo luận thống nhất với nhau, phải lắng nghe ý kiến của cán bộ, và trước hết xuất phát từ nhu cầu của công tác.

Nghị quyết hội nghị lần thứ 9 Ban chấp hành Trung ương Đảng (khoá V) đã ghi “kiện toàn hệ thống thông tin kinh tế để các cơ quan lãnh đạo Đảng và Nhà nước nắm tình hình kinh tế xã hội nhanh chóng, đầy đủ đúng sự thật”. Sắp tới, Tổng cục Thống kê sẽ triển khai thực hiện Nghị quyết Trung ương. Các đồng chí phải làm, làm nhiều việc, các đồng chí phải năng động, sáng tạo, lãnh đạo các cấp phải theo sát yêu cầu, nhiệm vụ chính trị để làm tốt.

Tôi tin tưởng các đồng chí lãnh đạo Tổng cục Thống kê cùng toàn thể cán bộ công nhân viên trong ngành sẽ giành được thắng lợi mới trên mọi mặt công tác.