Trong không khí hân hoan bước vào năm mở đầu của kế hoạch 5 năm phát triển kinh tế, xã hội trong giai đoạn mới và đón xuân Bính Tý, ngành Thống kê vui mừng kỷ niệm 40 năm ngày thành lập và đón nhận Huân chương được Nhà nước trao tặng về những cống hiến của ngành đối với sự nghiệp xây dựng đất nước. Tôi xin được cùng các đồng chí hoà chung niềm vui và thân ái gửi tới toàn thể cán bộ, nhân viên trong ngành lời chúc mừng nồng nhiệt của Thủ tướng Võ Văn Kiệt và của cá nhân tôi.

Tuy đã có ít nhiều mầm mống trong lịch sử nhưng công tác thống kê ở nước ta thật sự trở thành một ngành hoạt động từ khi đất nước bước vào thời kỳ xây dựng trong hoà bình trên miền Bắc độc lập và tự do. Từ buổi đầu thành lập, ngành Thống kê đã triển khai xây dựng nội dung và phương pháp nghiệp vụ, đào tạo cán bộ, mau chóng hình thành hệ thống tổ chức trong các cấp, các ngành, tạo cơ sở cho cơ chế kế hoạch hoá nền kinh tế quốc dân. Trong những năm đất nước đổi mới, công tác thống kê đã có những bước sửa đổi cải tiến về nội dung, phương pháp nghiệp vụ và về tổ chức, đã mở rộng quan hệ quốc tế để phục vụ cho sự lãnh đạo và quản lý của Đảng và Nhà nước trong quá trình chuyển sang cơ chế kinh tế thị trường.

Có thể đánh giá tổng quát: Mặc dù còn có những mặt chưa đi kịp đòi hỏi của cuộc sống, nhưng trong suốt 40 năm hoạt động, ngành Thống kê luôn luôn bám sát và cố gắng đáp ứng yêu cầu của Đảng và Nhà nước trong các giai đoạn khác nhau về cơ chế quản lý kinh tế. Các báo cáo định kỳ và báo cáo chuyên đề, các tài liệu tổng hợp của các cuộc điều tra lớn, các niên giám thống kê đã cung cấp những thông tin cần thiết cho việc đánh giá, phân tích tình hình kinh tế – xã hội. Đó là những căn cứ không thể thiếu đối với công tác lãnh đạo, quản lý cũng như công tác nghiên cứu kinh tế.

Qua 40 năm xây dựng và trưởng thành, ngành Thống kê đã có hệ thống tổ chức với đội ngũ cán bộ hầu hết được đào tạo có hệ thống thâm nhập vào mọi lĩnh vực hoạt động của nền kinh tế. Đó là vốn quý để toàn ngành vươn lên theo kịp yêu cầu của giai đoạn phát triển mới.

Chúng ta đều hiểu rõ đất nước ta đang đứng trước cơ hội mới và thách thức lớn trong tiến trình đổi mới và phát triển. Bước tiến nhanh hay chậm của công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá phụ thuộc một phần quan trọng vào đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước, vào sự chỉ đạo, điều hành của Chính phủ, vào đầu tư phát triển và hoạt động của các doanh nghiệp, các tầng lớp dân cư. Tất cả những yếu tố đó đòi hỏi phải có thông tin chính xác, kịp thời, đầy đủ.

Với chức năng là một công cụ sắc bén để nhận thức xã hội như Lê Nin đã từng xác định công tác thống kê có vai trò hàng đầu trong hệ thống thông tin kinh tế. Vai trò đó không giảm nhẹ mà ngược lại càng quan trọng, càng phải đáp ứng những yêu cầu đa dạng và phức tạp hơn khi nền kinh tế chuyển sang cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước. Các cơ quan của Nhà nước thực hiện chức năng quản lý kinh tế vĩ mô, các nhà nghiên cứu kinh tế, các nhà kinh doanh, các nhà đầu tư nước ngoài, các cơ quan thông tin đại chúng và đông đảo nhân dân đều đòi hỏi công tác thống kê phải phản ảnh trung thực, sâu sắc và kịp thời hơn tiến trình đổi mới và phát triển kinh tế – xã hội của nước ta.

Phải thẳng thắn thừa nhận rằng số liệu thống kê của chúng ta hiện nay vừa chưa đầy đủ, đặc biệt là còn thiếu nhiều chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế, về tài chính – tiền tệ, về cân đối kinh tế, về một số lĩnh vực xã hội, vừa chưa cao về độ chính xác. Công tác phân tích kinh tế chưa được coi trọng nên chất lượng số liệu thống kê chậm được nâng cao và sự đóng góp vào chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước bị hạn chế.

Nhìn chung, trình độ công tác thống kê của nước ta chưa đi kịp một số nước trong khu vực. Sự tụt hậu này cần phải và hoàn toàn có thể được khắc phục sớm để tạo thuận lợi cho tiến trình hội nhập quốc tế của nước ta, nhất là khi Việt Nam đã là thành viên chính thức của hiệp hội ASEAN.

Đất nước ta đang phải khắc phục nguy cơ tụt hậu xa hơn về kinh tế – công nghệ so với các nước xung quanh. Riêng về công tác thống kê, yêu cầu đặt ra không chỉ là tránh tụt hậu xa hơn mà phải đuổi kịp trình dộ trung bình của các nước ASEAN trong vòng 5 năm tới. Ngành Thống kê phải coi đây là mục tiêu phấn đấu trước mắt và có chương trình, kế hoạch, biện pháp, cụ thể nhằm:

1. Hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu thống kê vừa phản ảnh đầy đủ hơn tình hình kinh tế – xã hội của đất nước, vừa bảo đảm yêu cầu so sánh quốc tế.

2. Đổi mới phương pháp thu thập số liệu, tổ chức thực hiện nghiêm túc pháp lệnh kế toán – thống kê, mở rộng việc áp dụng các hình thức điều tra khoa học, thu được nhiều thông tin với chi phí thấp nhất.

3. Hoàn chỉnh việc ứng dụng công nghệ tin học và hệ thống vi tính trong việc thu thập, tổng hợp, xử lý dữ liệu và cung cấp thông tin. Mở rộng việc đáp ứng nhu cầu thông tin kinh tế của các đối tượng khác nhau trong xã hội bằng nhiều hình thức thích hợp.

4. Nâng cao trình độ phân tích kinh tế.

5. Kiện toàn tổ chức theo hệ thống ngành dọc, nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động của cơ quan Thống kê các cấp. Yếu tố quyết định là đội ngũ cán bộ thống kê phải không ngừng nâng cao trình độ, và luôn luôn đề cao tinh thần trung thực với ý thức trách nhiệm cao đối với số liệu, không chế biến con số theo bất kỳ sức ép nào hoặc vì động cơ cá nhân.

Để thực hiện được các yêu cầu nêu trên, ngành Thống kê phải phát huy nguồn lực về tổ chức, con người và cơ sở vật chất – kỹ thuật đã tích luỹ được qua 40 năm xây dựng và trưởng thành, đồng thời tranh thủ sự giúp đỡ quốc tế, học hỏi kinh nghiệm thống kê quốc tế.

Chính phủ sẵn sàng nghe Tổng cục Thống kê trình bầy đề án đổi mới và phát triển công tác thống kê đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới và kịp trình độ quốc tế, trước hết là so với các nước trong khu vực, góp ý kiến chỉ đạo và tạo điều kiện cho ngành Thống kê thực hiện đề án đó.

Tôi rất mong niềm tự hào và phấn khởi đón nhận Huân chương được Nhà nước trao tặng trong dịp kỷ niệm 40 năm hoạt động của ngành Thống kê càng đề cao trách nhiệm và thôi thúc cán bộ, nhân viên trong toàn ngành phát huy truyền thống tốt đẹp của ngành, đoàn kết, giúp đỡ nhau trong công tác và học tập, quý trọng kinh nghiệm của các thế hệ đi trước, khuyến khích và bồi dưỡng lớp cán bộ trẻ nhanh chóng vươn lên, quyết tâm đưa công tác thống kê tiến lên một trình độ cao hơn, không cam chịu tụt hậu so với một số nước xung quanh.