Tiêu đề:

Hệ thống chỉ tiêu thống kê quốc gia trong Luật Thống kê (sửa đổi)

Nội dung:

Cùng với sự phát triển của ngành thống kê, nền tảng pháp lý cho hoạt động thống kê nhà nước cũng không ngừng được sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện. Theo đó, Kỳ họp thứ 9, QH Khóa XIII đã thảo luận và cho ý kiến về Dự án Luật Thống kê (sửa đổi). Tại Kỳ họp thứ 10 đang diễn ra, dự kiến QH sẽ xem xét thông qua Dự án Luật này.

Một số vấn đề chung

Hệ thống chỉ tiêu thống kê là một tập hợp nhiều chỉ tiêu nhằm phản ánh những đặc điểm, tính chất quan trọng, những mối liên hệ chủ yếu của hiện tượng nghiên cứu. Nó cho phép lượng hóa các mặt quan trọng nhất, lượng hóa cơ cấu và các mối liên hệ cơ bản của hiện tượng nghiên cứu để từ đó có thể nhận thức được bản chất cụ thể và tính quy luật của hiện tượng.

Hiện tượng kinh tế xã hội, được xem xét dưới giác độ thống kê, là một tổng thể gồm nhiều bộ phận khác nhau hình thành. Tổng thể này luôn biến động qua thời gian và chịu ảnh hưởng của nhiều nhân tố tác động. Để phản ánh sự phát triển của tổng thể này, cần phải xem xét các bộ phận hợp thành, sự biến động và mối quan hệ của các bộ phận này với nhau và với tổng thể.

Để phản ánh sự phát triển của hiện tượng (tổng thể), thống kê không thể dùng một hay một nhóm các chỉ tiêu; mà phải dùng một hệ thống các chỉ tiêu (tập hợp các chỉ tiêu có quan hệ với nhau) - nhằm phản ánh các khía cạnh, đặc điểm của bộ phận và toàn bộ tổng thể (hiện tượng) kinh tế - xã hội.

Để hệ thống chỉ tiêu có chất lượng, hiệu quả, phản ánh được bản chất của hiện tượng và có tính khả thi, việc xây dựng hệ thống chỉ tiêu phải bảo đảm một số yêu cầu nhất định sau:

Thứ nhất, hệ thống chỉ tiêu phải có tính hướng đích: Phải xuất phát từ mục đích nghiên cứu cụ thể và đặc điểm của hiện tượng nghiên cứu để lựa chọn những chỉ tiêu phù hợp đưa vào hệ thống.

Thứ hai, hệ thống chỉ tiêu phải có tính đầy đủ: phản ánh được những đặc điểm, tính chất chủ yếu, những mối liên hệ cơ bản giữa các mặt của hiện tượng, giữa hiện tượng nghiên cứu và hiện tượng có liên quan.

Thứ ba, hệ thống chỉ tiêu phải có tính khả thi, tức là có thể thu thập được tài liệu để tổng hợp các chỉ tiêu trong điều kiện nhân lực, tài lực sẵn có với sự tiết kiệm hợp lý.

Vấn đề lựa chọn chỉ tiêu

Về mặt học thuật, việc xác định từng chỉ tiêu phải bảo đảm theo nguyên tắc như sau: Đơn giản: các chỉ tiêu thống kê được lựa chọn cần rõ ràng, dễ hiểu, dễ phân tích và sử dụng; Có thể đo lường được: dễ xác nhận số liệu thống kê, tái sản xuất số liệu và thể hiện rõ xu hướng; Có thể tiếp cận: có thể thu thập, được giám sát  định kì, hiệu quả và nhất quán; Tương thích: trực tiếp đáp ứng những vấn đề hoặc những mục đích đã thống nhất; Kịp thời: có khả năng cung cấp đúng lúc người sử dụng cần, cung cấp những cảnh báo sớm về các vấn đề tiềm năng.

Về kinh nghiệm quốc tế, có thể kể đến Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) cũng đã xác định ba tiêu chí chung để lựa chọn các chỉ tiêu đưa vào hệ thống chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội như: Liên quan đến các chính sách kinh tế xã hội; Dễ phân tích; Dễ thu thập số liệu.

Như vậy các chỉ tiêu phản ánh tình hình kinh tế - xã hội phải dễ thu thập với công nghệ hiện có, có hiệu lực về mặt khoa học và hữu ích trong việc cung cấp thông tin để đưa ra các quyết định về quản lý.

Những nguyên tắc xây dựng

Trên cơ sở yêu cầu của hệ thống chỉ tiêu thống kê và các nguyên tắc của việc lựa chọn các chỉ tiêu đưa vào hệ thống đã trình bày ở trên, việc xây dựng hệ thống chỉ tiêu thống kê đưa vào Luật Thống kê (sửa đổi) 2015 cần tuân theo một số vấn đề có tính nguyên tắc sau:

Thứ nhất, quan điểm lựa chọn các chỉ tiêu của Hệ thống chỉ tiêu thống kê đưa vào Luật dựa trên 3 tiêu chí: Chỉ tiêu bảo đảm tầm quốc gia; Chỉ tiêu bảo đảm tính khả thi khi thực hiện; Chỉ tiêu bảo đảm tính so sánh quốc tế.

Thứ hai, từ quan điểm trên Hệ thống chỉ tiêu thống kê đưa vào luật được xây dựng trên các nguyên tắc sau: Phản ánh một cách toàn diện các mặt của đất nước, đáp ứng tốt nhu cầu thông tin phục vụ lãnh đạo, quản lý điều hành của Đảng, Nhà nước; Bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất với các hệ thống chỉ tiêu có liên quan như: phát triển bền vững, mục tiêu thiên niên kỷ, phát triển nhân lực, bình đẳng giới... các chỉ tiêu thống kê ASEAN; Bảo đảm tính độc lập khách quan về chuyên môn nghiệp vụ trong thu thập, tổng hợp; tính phù hợp và khả thi trong quá trình thu thập, xử lý và công bố số liệu thống kê; Bảo đảm sự phân công, phân cấp trong thu thập, tổng hợp giữa Hệ thống thống kê tập trung và Hệ thống thống kê bộ, ngành; Bảo đảm tính so sánh quốc tế.

Thứ ba, cần cân nhắc số lượng và lựa chọn chỉ tiêu trong hệ thống chỉ tiêu thống kê đưa vào Luật. Luật thường ổn định trong một thời kỳ nhất định, mà tình hình kinh tế xã hội thường xuyên thay đổi. Vì vậy chỉ nên lựa chọn các chỉ tiêu mang tính tổng hợp, điển hình và khái quát cao, phản ánh đầy đủ các mặt nhưng không phản ánh quá chi tiết, cụ thể. Tuy nhiên, nếu cần thì cũng có thể đề nghị bổ sung hoặc thay thế nhưng đó chỉ là trường hợp đặc biệt.

PGS.TS. Trần Thị Kim Thu
Khoa Thống kê - ĐH Kinh tế Quốc dân

Nguồn: daibieunhandan.vn

 

ItemPreview